Hikayesi 1950'li yıllarda başlayan kredi kartları, aslında çok basit bir kişisel ihtiyaçtan doğdu. O gün atılan küçük adım, zamanla küresel ticarette sınırları kaldıran evrensel bir ödeme kolaylığına dönüştü.
Günümüzdeki şeklini alana dek çok sayıda evreden geçen bu finansal enstrümanların yolculuğunu öğrenmek için yazımızın devamını okuyabilirsiniz. İlk kredi kartı ne zaman çıktı ve günümüzün modern dijital ödeme yöntemlerine nasıl bir geçiş süreci yaşandı, gelin birlikte gözden geçirelim.
Kredi Kartı Ne Demek ve Neden İcat Edildi?
Öncelikle kredi kartı ne demek sorusına, bankaların sizlere özel olarak tahsis ettiği, harcamalarınızda nakit yerine kullanılan güvenli bir ödeme enstrümanıdır şeklinde yanıt verilebilir. Kredi kartının icat edilmesinin temel nedeni operasyonel kolaylık, pratiklik ve fiziki nakit taşımanın getirdiği risklerdir.
Alışverişlerde nakit kullanımı kolay gibi görünse de nakit paranın kaybolma, çalınma veya güvenlik açığı yaratma gibi sorunları nedeniyle daha güvenli bir finansal yönteme ihtiyaç duyuldu. Bunun için ilk olarak kredi kartı altyapısına benzeyen ancak temelde ödeme kartı olarak da adlandırılan bir yöntem ortaya çıktı. 1950 yılının başlarında ABD'de New York'taki iki finans vizyoneri, tüm dünyanın alışveriş ve ödeme ekosistemini kökünden değiştirmek üzere yola çıktı.
Dünyada İlk Kredi Kartı Ne Zaman Çıktı ve Kim İcat Etti?
Dünyada ilk kredi kartı ne zaman çıktı sorusına yanıt olarak 1950 yılını işaret edebiliriz. Dönüm noktası, Diners Club kartın restoranlarda geçerli bir ödeme çözümü olarak finans sahnesine çıkmasıyla gerçekleşti. Bu finansal enstrümanı, 1950 yılında Amerikalı iş insanı McNamara ve ortağı Ralph Schneider icat etti.
Daha önce benzer nitelikli kartlar için denemeler olsa da kapsamlı bir ödeme yöntemi olarak kullanılan ilk kredi kartı Diners Club olarak kabul ediliyor. Daha önceki girişimler, daha çok tek bir firma için kısıtlı bir sektördeki alışveriş kartı olarak kullanıldı. Örneğin bugün aşina olduğunuz seyahat kartları ya da bir akaryakıt firmasının müşterilerine dağıttığı özel sadakat kartları gibi. Ancak Diners Club, özellikle 200'den fazla restoranda ortak bir ödeme altyapısı oluşturduğu için modern kredi kartının atası sayılıyor.
Kredi kartının küresel yayılımı
Kredi kartının küresel kullanımı, çıkış noktası olan ABD'den başladı. Diners Club, adından da anlaşılacağı üzere ilk olarak sadece yemek harcamalarına yönelik bir kulüp kartıydı. İlk kartlarda taksitli ödeme seçeneği ya da herhangi bir faiz işletimi bile yoktu. Harcamayı yapan kullanıcı ay sonunda dönem borcunun tamamını ödemek zorundaydı; ayrıca o dönemde üye iş yeri de tüketicilerden komisyon alırdı. İşletmeler ise bu şekilde sadık bir müşteri kitlesine sahip olma avantajına ulaşırdı.
Günümüz kartlarına göre daha basit olsa da bu ödeme yöntemi kısa sürede yoğun bir ilgi ile karşılaştı. İlk kart, bir restoran kartı olarak çıksa da ardından seyahat ve eğlence sektörlerinde de büyük bir talep gördü. Hesabı basit bir karton kart ile ödemek kolay olduğu kadar, kullanıcılar için oldukça itibarlı bir ödeme aracı haline geldi.
İlk kartlardan sonra finansal sistemin küreselleşmesi ve uluslararası ödeme ağlarının devreye girmesiyle sistem tamamen küresel hale geldi. Böylelikle kredi kartları, dünya çapında kabul gören kurumsal bir ödeme yöntemi kimliği kazandı. Bununla birlikte bankaların likidite, ödemeler ve harcamalar dengesine daha yoğun katılımı ile farklı avantajlar da sisteme dahil oldu. Taksit, cashback, harcadıkça puan ya da mil kazanma, taksit erteleme ve asgari ödeme tutarı gibi kolaylıklar sayesinde, kartla ödeme bugün en çok tercih edilen finansal çözümler arasına girdi.
Türkiye'de İlk Kredi Kartı Ne Zaman Çıktı?
Türkiye'de ilk kredi kartı deneyimi 1968 yılında Diners Club ile yaşandı. Bu noktada Türkiye'de ilk kredi kartı ne zaman çıktı sorusına net olarak 1968 yılı işaret edilse de bankaların bu sürece dahil olması biraz zaman aldı. Bu durum da kartlı ödeme ekosisteminin yaygınlaşmasını geciktirdi.
Ödeme yöntemi olarak ilk kredi kartı deneyimi Diners Club olsa da bankaların işe dahil olması kendi isimleriyle kredi kartı çıkarma süreci ’80'li yılları buldu. Bu da uluslararası ödeme aracı kuruluşlar Mastercard ve VISA'nın ülkemize girmesiyle gerçekleşti.
Türkiye'de kredi kartı kullanımı nasıl yaygınlaştı?
Türkiye'de kredi kartının alışveriş ekosistemine dahil olmasıyla birlikte, özel ve kamu bankalarının stratejik iş birliğiyle 1990 yılında Bankalararası Kart Merkezi kuruldu. Sektörün öncü kuruluşu BKM, 1993 yılında tüm bankaları birbirine bağlamak için Switch sistemini kurdu. Bu noktadan sonra süreç oldukça hızlandı.
1992 yılında dünyada ilk kez fotoğraflı kredi kartı Türkiye'de kullanıldı. Ardından 1993 yılında ulaşılan toplam banka kartı sayısı 12.668.313 olurken, kredi kartı sayısı ise 1.437.800 oldu. Tüm bu kartlarla yapılan işlemlerin tutarı ise 19,32 milyon TL olarak tespit edildi. 1994'te Türkiye çipli kart ile tanıştı ve 1998 yılında taksitli ödemeler, bonus puan kazanma ve mil toplama uygulamaları devreye alındı. Üye iş yerlerindeki POS cihazları ve ortak ATM altyapısıyla birbirine bağlanan bankalar ile birlikte pazar büyüdü ve kredi kartları günümüzün bir numaralı ödeme aracı haline geldi.
Kredi kartı bir ödeme aracı olarak ilk sırada kabul edilse de sahip olduğu teknoloji her geçen yıl değişti ve hızlandı. Örneğin 1990'lı yıllarda ilk POS cihazları günümüzdeki gibi hızlı değildi. Imprinter adı verilen ve çıkardığı sesten dolayı ‘tak-tuk’ cihaz olarak da bilinen bu POS'larda, kart cihaza konulur ve kart numarası bu şekilde kağıda basılırdı. Hatta günümüzde kredi kartlarının üzerinde hâlâ kabartmalı isim ve kart numarası olması, o dönemki analog ‘tak-tuk’ cihazlardan kalan ikonik bir finans mirasıdır.
2000 yılına geldiğimizde ise Bankalararası Kart Merkezi'nin rakamlarına göre Türkiye'de 29.560.303 banka kartı; 13.408.477 kredi kartı sisteme dahil olmuştu. Bu kartlar aracılığıyla, ülke çapında bulunan 299.950 POS cihazı üzerinden toplam 24.355,19 milyon TL değerinde işlem yapılmıştı.
Günümüzün yüksek POS hızı ve dijital altyapısı, taksit imkanı, temassız ve QR ile ödeme gibi alışverişlerinizi kolaylaştıran teknolojiler sayesinde kredi kartları bugünkü vazgeçilmez yöntem haline geldi.
Kredi kartının çıkış amacı alışverişi pratikleştirmek olduğundan, her yeni teknoloji bu konforu bir adım ileri taşır. Eğer siz de teknolojinin kolaylığından yararlanmak isterseniz, kredi kartı başvurusu yapabilir, alışverişlerinize hız katabilirsiniz.
